११० किलो रांगोळीतून दुष्काळाच्या वेदनांना वाचा! हातलाई देवीच्या चरणी बळीराजाची आर्त साद; कलायोगी आर्ट्स टीमचा अनोखा सामाजिक उपक्रम

११० किलो रांगोळीतून दुष्काळाच्या वेदनांना वाचा!

हातलाई देवीच्या चरणी बळीराजाची आर्त साद; कलायोगी आर्ट्स टीमचा अनोखा सामाजिक उपक्रम

१५ बाय १५ फुटांची भव्य रांगोळी; दहा तासांच्या मेहनतीतून साकारले दुष्काळाचे विदारक वास्तव आणि पाणी संवर्धनाचा संदेश

धाराशिव, प्रतिनिधी : तहानलेली धरती, पाण्यासाठी वणवण करणारी माणसे आणि निसर्गाच्या संकटाशी दोन हात करणारा बळीराजा... अशा दुष्काळाच्या विदारक वास्तवाला रंगांच्या माध्यमातून वाचा फोडण्याचा अनोखा प्रयत्न धाराशिव येथील कलायोगी आर्ट्सच्या टीमने केला आहे. धाराशिव शहरातील हातलाई देवी मंदिराच्या गाभाऱ्यात तब्बल ११० किलो रंगीत रांगोळीचा वापर करून १५ बाय १५ फुटांची भव्य संदेशात्मक रांगोळी साकारण्यात आली आहे. ‘आई, दुष्काळातून तूच बाहेर काढ गं!’ आणि ‘एक थेंब पाण्याचा, किती हा लाख मोलाचा!’ या हृदयस्पर्शी संदेशांतून बळीराजाच्या व्यथा, पाण्याचे महत्त्व आणि दुष्काळाच्या संकटाची तीव्रता प्रभावीपणे मांडण्यात आली आहे. या अनोख्या कलाकृतीने मंदिरात दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांचे लक्ष वेधून घेतले असून, कलेच्या माध्यमातून सामाजिक जाणीव जागृत करण्याचा स्तुत्य प्रयत्न म्हणून या उपक्रमाचे महत्त्व अधोरेखित होत आहे.

रांगोळीतून साकारले दुष्काळाचे विदारक वास्तव!

दुष्काळ हा केवळ पावसाअभावी निर्माण होणारा प्रश्न नसून, तो शेतकरी, शेतमजूर आणि सर्वसामान्य ग्रामीण जनतेच्या जीवनावर परिणाम करणारा गंभीर प्रश्न आहे. पावसाने पाठ फिरवल्यानंतर पिण्याच्या पाण्याची टंचाई, जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्न, शेतीतील पिकांचे नुकसान आणि आर्थिक विवंचना अशा अनेक संकटांना सामोरे जावे लागते. या परिस्थितीचे वास्तववादी चित्रण कलायोगी आर्ट्सच्या कलाकारांनी आपल्या रांगोळीतून करण्याचा प्रयत्न केला आहे.

हातलाई देवीच्या मंदिरात साकारलेल्या या रांगोळीत दुष्काळाने होरपळलेली धरती, संकटात सापडलेला शेतकरी आणि पाण्याच्या प्रत्येक थेंबासाठी सुरू असलेली धडपड यांचे भावपूर्ण चित्रण करण्यात आले आहे. निसर्गाच्या संकटाशी झुंज देणारा बळीराजा आणि या संकटातून मुक्त होण्यासाठी देवीच्या चरणी साकडे घालणारी त्याची आर्त भावना या कलाकृतीतून व्यक्त होते.

‘आई, दुष्काळातून तूच बाहेर काढ गं!’ हा संदेश शेतकऱ्याच्या मनातील असहायता, श्रद्धा आणि संकटातून बाहेर पडण्याची आशा अधोरेखित करतो. रंगांच्या माध्यमातून व्यक्त झालेली ही भावना केवळ एक कलाकृती न राहता दुष्काळग्रस्तांच्या वेदनांचे प्रतीक बनली आहे.

१५ बाय १५ फुटांची भव्य कलाकृती; ११० किलो रांगोळीचा वापर

या संदेशात्मक रांगोळीचे सर्वांत मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे तिचा भव्य आकार आणि त्यासाठी घेण्यात आलेली मेहनत. तब्बल १५ फूट लांब आणि १५ फूट रुंद अशा एकूण २२५ चौरस फुटांच्या परिसरात ही कलाकृती साकारण्यात आली आहे. त्यासाठी तब्बल ११० किलो रंगीत रांगोळीचा वापर करण्यात आला असून, सलग दहा तासांच्या परिश्रमांतून कलाकारांनी ही कलाकृती पूर्ण केली.

रांगोळीतील रंगसंगती, विषयाची निवड आणि सामाजिक आशय यांचा सुरेख मेळ साधण्यात आला आहे. दुष्काळाचे गांभीर्य मांडतानाच भाविकांच्या मनात पाणी संवर्धनाविषयी जागरूकता निर्माण व्हावी, हा या उपक्रमामागील मुख्य उद्देश आहे.

‘एक थेंब पाण्याचा, किती हा लाख मोलाचा!’

पाणी हे जीवनाचे मूलभूत साधन आहे. मात्र, पाण्याची उपलब्धता कमी झाल्यानंतर त्याचे खरे मूल्य लक्षात येते. पिण्याच्या पाण्यापासून शेतीच्या सिंचनापर्यंत प्रत्येक क्षेत्रात पाण्याची आवश्यकता असते. त्यामुळे उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे, पावसाचे पाणी साठवणे आणि पाण्याचा अपव्यय टाळणे ही काळाची गरज बनली आहे.

‘एक थेंब पाण्याचा, किती हा लाख मोलाचा!’ या बोधवाक्यातून पाण्याच्या प्रत्येक थेंबाचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे. दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर पाणी वाचविण्याचा संदेश समाजातील प्रत्येक घटकापर्यंत पोहोचविण्याचा प्रयत्न या माध्यमातून करण्यात आला आहे.

केवळ रांगोळी पाहून आनंद घेणे एवढ्यापुरता हा उपक्रम मर्यादित नसून, प्रत्येकाने पाण्याच्या वापराबाबत जबाबदारीने वागावे, जलसंधारणाला प्राधान्य द्यावे आणि निसर्गाच्या संसाधनांचे महत्त्व ओळखावे, असा व्यापक संदेश या कलाकृतीतून देण्यात आला आहे.

राजकुमार कुंभार यांच्या मार्गदर्शनाखाली कलाकारांचे योगदान

कलायोगी आर्ट्सचे मार्गदर्शक कलाकार राजकुमार कुंभार यांच्या मार्गदर्शनाखाली ही भव्य रांगोळी साकारण्यात आली. या उपक्रमात रिद्धीमा ढेकणे, कार्तिका काकडे, श्रुती भोकरे, जय पंडित, गुरु देशमुख आणि शिक्षिका ऋतिका कुंभार यांनी सहभाग घेतला.

विषयाची निवड करण्यापासून ते रांगोळी प्रत्यक्ष साकारण्यापर्यंत सर्व कलाकारांनी मेहनत घेतली. सामाजिक प्रश्न कलात्मक पद्धतीने मांडण्याच्या उद्देशाने या टीमने दुष्काळासारख्या ज्वलंत विषयाची निवड केली. कलाकारांच्या कल्पकतेला सामाजिक संवेदनशीलतेची जोड मिळाल्याने ही रांगोळी विशेष लक्षवेधी ठरत आहे.

दरवर्षी सामाजिक संदेश देणाऱ्या रांगोळ्यांचा उपक्रम

कलायोगी आर्ट्सच्या माध्यमातून दरवर्षी समाजाला विचार करायला लावणाऱ्या आणि सामाजिक प्रश्नांवर प्रकाश टाकणाऱ्या संदेशात्मक रांगोळ्या साकारल्या जातात. कलेचा उपयोग केवळ सजावट किंवा सौंदर्यनिर्मितीसाठी न करता समाजातील प्रश्न मांडण्यासाठीही करता येतो, ही भूमिका या उपक्रमातून अधोरेखित होत आहे.

यंदा दुष्काळाच्या प्रश्नाची निवड करून कलाकारांनी शेतकऱ्यांच्या वेदनांकडे समाजाचे लक्ष वेधले आहे. ग्रामीण भागातील पाणीटंचाई, शेतीसमोरील संकटे आणि पाण्याच्या संवर्धनाची गरज याविषयी जनजागृती करण्याचा प्रयत्न या माध्यमातून करण्यात आला आहे.

सप्तमीपासून दसऱ्यापर्यंत भाविकांना पाहता येणार रांगोळी

हातलाई देवी मंदिराच्या गाभाऱ्यात साकारण्यात आलेली ही भव्य संदेशात्मक रांगोळी सप्तमीपासून दसऱ्यापर्यंत भाविकांना पाहण्यासाठी खुली राहणार आहे. देवीच्या दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांना या कलाकृतीच्या माध्यमातून दुष्काळाचे वास्तव आणि पाण्याचे महत्त्व अनुभवता येणार आहे.

श्रद्धा, कला आणि सामाजिक जाणीव यांचा संगम घडवणारी ही रांगोळी भाविकांना केवळ आकर्षित करत नाही, तर त्यांना विचार करण्यासही प्रवृत्त करते. बळीराजाची आर्त साद, तहानलेल्या धरतीचे चित्रण आणि पाण्याच्या प्रत्येक थेंबाचे मोल अधोरेखित करणारा संदेश यांमुळे ही कलाकृती वेगळेपण जपणारी ठरत आहे.

कलेतून समाजाच्या वेदनांना आवाज देता येतो, जनजागृती करता येते आणि सामाजिक प्रश्नांवर संवेदनशील चर्चा घडवून आणता येते, याचे प्रत्यंतर कलायोगी आर्ट्सच्या या उपक्रमातून येत आहे. दुष्काळाच्या छायेत असलेल्या बळीराजाच्या वेदना समजून घेतानाच पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपण्याचा संकल्प प्रत्येकाने करावा, हाच या संदेशात्मक रांगोळीचा खरा उद्देश आहे.